Zeszłoroczna nowelizacja ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1689 ze zm.) wprowadziła nową, na gruncie polskiego prawa i budzącą liczne kontrowersje już na etapie prac legislacyjnych, zasadę odpowiedzialności podmiotu dominującego za naruszenia reguł konkurencji przez podmiot zależny. Sprawdzamy, jakie mogą być konsekwencje nowych przepisów dla przedsiębiorców i ich działalności.
Za naruszenie będą dotkliwe kary
Nowe regulacje art. 6b, 9a oraz 106c Ustawy zakładają możliwość nałożenia kary za naruszenie przepisów antymonopolowych także na przedsiębiorcę dominującego, jeżeli „wywierał on znaczący wpływ” na podmiot zależny, który dopuścił się takiego naruszenia.
W takim wypadku prezes UOKiK może nałożyć łączną karę pieniężną, zarówno na sprawcę, jak i na wywierającego na niego wpływ przedsiębiorcę. Podmioty te ponoszą wówczas odpowiedzialność solidarną za naruszenie, a obliczając wysokość kary prezes UOKiK uwzględnia zarówno obrót osiągnięty przez sprawcę, jak i przedsiębiorcę lub przedsiębiorców wywierających wpływ. Przewidziany w art. 106c Ustawy sposób kalkulacji kary zwiększa tym samym podstawę jej wyliczenia.
W przypadku naruszenia zakazu porozumień antykonkurencyjnych, (zgodnie z art. 6 Ustawy oraz art. 101 TFUE), kara może zostać nałożona także na osoby zarządzające np. członków zarządu przedsiębiorcy dominującego.
Większa ochrona prawa konkurencji w Unii Europejskiej
Nowelizacja jest wynikiem implementacji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2019/1 z 11 grudnia 2018 r. (Dz.Urz.UE 2019 Nr L 11, s. 3), znanej jako dyrektywa ECN+.
Jej głównym założeniem było bardziej efektywne i skuteczne egzekwowanie prawa konkurencji w krajach Unii Europejskiej oraz rozszerzenie kompetencji organów właściwych w tej materii.
Odpowiedzialność przedsiębiorcy dominującego za naruszenia prawa antymonopolowego przez podmiot zależny jest konstrukcją wypracowaną już dawno na gruncie unijnej praktyki orzeczniczej. Zgodnie z nią, jeżeli spółka dominująca i jej spółka zależna są częścią jednego organizmu gospodarczego (ang. single economic unit) to tworzą jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 101 lub 102 TFUE. Pozwala to Komisji na skierowanie decyzji nakładającej grzywnę bezpośrednio do spółki dominującej, bez konieczności ustalania jej bezpośredniego zaangażowania w naruszenie (zob. wyr. TS z 14 lipca 1972 r. w sprawie C-48/69 Imperial Chemical Industries p. Komisji).
Zgodnie z art. 6b ust. 2 Ustawy (podobnie art. 9a Ustawy) wywieranie decydującego wpływu zachodzi wtedy, gdy między przedsiębiorcami istnieją takie powiązania ekonomiczne, prawne lub organizacyjne, których skutkiem jest wykonywanie lub dostosowywanie się przez jednego z nich do instrukcji udzielanych mu przez drugiego, co ogranicza lub wręcz uniemożliwia jego rynkową samodzielność.
W unijnym dorobku orzeczniczym decydujący wpływ oznacza istnienie takiego rodzaju powiązań, w których spółka zależna nie określa samodzielnie swojego zachowania, lecz na ogół stosuje się do wskazówek udzielanych jej przez spółkę dominującą.
W ślad za tym (wyrok TS z 10 września 2009 r. w sprawie C-97/08 P, Akzo Nobel i in. p. Komisji oraz z 16 listopada 2000 r. w sprawie C-283/98 P Mo och Domsjö AB p. Komisji), przepisy art. 6b ust. 3 oraz art. 9a, zawierają domniemanie wywierania decydującego wpływu w przypadku posiadania przez danego przedsiębiorcę udziału przekraczającego 90 proc. w kapitale innego podmiotu.
Wprawdzie domniemanie to ma charakter wzruszalny, należy jednak przyjąć, że podobnie jak w dotychczasowej praktyce Komisji oraz orzecznictwie TS, jego obalenie będzie niezwykle trudne (por. wyr. TS z 16 czerwca 2016 r. w spawie C-155/14 P Evonik Degussa GmbH i AlzChem AG p. Komisji).
Aby to zrobić, spółki musiałyby dostarczyć dowody wskazujące na autonomię podmiotu zależnego, przy czym bez znaczenia byłoby wykazanie, że spółka dominująca nie brała udziału w naruszeniu, czy nawet nie wiedziała o zachowaniu noszącym jego znamiona.
Naruszenia prawa ochrony konkurencji – co czeka przedsiębiorców
Stosowanie nowych przepisów będzie z pewnością rodziło wiele problemów. Regulacje te posługują się bowiem licznymi klauzulami generalnymi, co powoduje niedookreśloność i luz interpretacyjny oraz duży zakres dyskrecjonalności ze strony Prezesa UOKiK przy ocenie poszczególnych przesłanek ponoszenia odpowiedzialności.
W tym kontekście niezwykle istotne będzie śledzenie unijnego dorobku orzeczniczego. W ostatnim czasie w tym obszarze można zauważyć coraz bardziej rygorystyczne podejście:
- Rozszerzające odpowiedzialność za naruszenie przepisów prawa ochrony konkurencji także na spółki-siostry (wyrok SPI z 27 września 2006 r. w sprawie T-43/02 Jungbunzlauer), czy też
- Przyjmujące odpowiedzialność spółek-córek za naruszenia reguł konkurencji przez spółkę-matkę (wyrok TS z 6 października 2021 r. w sprawie C-882/19 Sumal SL vs. Mercedes Benz Trucks España SL)
Niewątpliwie będzie to niosło znaczące konsekwencje dla przedsiębiorców i ich dalszej działalności.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami