Podjęcie uchwały w sprawie nieobjętej porządkiem obrad jako przesłanka skutkująca uznaniem uchwały zgromadzenia wspólników sp. z o.o. za nieistniejącą
W celu ochrony wspólników przed funkcjonowaniem w obrocie wadliwych uchwał Kodeks spółek handlowych przewiduje zamknięty katalog instrumentów prawnych.
Rozróżniane są przy tym wadliwości uzasadniające wytoczenie powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały sprzecznej z prawem od wadliwości stanowiących podstawę wytoczenia powództwa o uchylenie uchwały sprzecznej z umową spółki bądź dobrymi obyczajami i godzącej w interesy spółki lub mającej na celu pokrzywdzenie wspólnika.
Jednak, w określonych przypadkach, uchwała wspólników może być uznana za nieistniejącą, na podstawie art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego.
Czym są uchwały nieistniejące
Natura uchwały nieistniejącej polega na tym, że nie wywiera ona żadnych skutków prawnych, a więc w rozumieniu prawnym uznaje się, że taka uchwała nie istnieje i nigdy nie istniała.
W postanowieniu z 25 sierpnia 2016 r. sygn. akt V CSK 694/16 Sąd Najwyższy charakteryzuje uchwały nieistniejące w następujący sposób:
„Przypadki uchwał nieistniejących są kategorią odmienną od uchwał sprzecznych z prawem, charakteryzuje je przy tym tak drastyczny, krańcowy stopień natężenia wadliwości, że usprawiedliwia to uznanie ich za nieistniejące, a więc za niewywołujące żadnych skutków prawnych ab initio.”
Jakie są przesłanki uchwał nieistniejących
W wyroku z 12 grudnia 2008 roku w sprawie o sygn. akt II CNP 82/08 Sąd Najwyższy wskazuje następujące przesłanki ustalenia nieistnienia uchwały:
„- nie istnieje uchwała powzięta przez osoby niebędące w rzeczywistości wspólnikami.
– uchwała wspólników jest nieistniejąca, gdy zgromadzenie wspólników zostało samorzutne zwołane przez grupę wspólników bez zachowania wymaganej procedury (…).
– uchwała jest nieistniejąca wtedy, gdy brak było niezbędnego do jej podjęcia quorum, uchwała nie uzyskała wymaganej większości głosów, wyniki głosowania zostały sfałszowane, zaprotokołowano uchwałę bez głosowania lub uchwałę powzięto w sprawie nieumieszczonej w porządku obrad (…).
– zgodnie z ogólnymi regułami, dotyczącymi nieistniejących czynności prawnych, uchwała wspólników jest nieistniejąca gdy zastosowano przymus fizyczny wobec wspólników, uchwała została powzięta nie na serio albo treść uchwały jest niezrozumiała i nie można ustalić jej sensu w drodze wykładni.”
W dalszej części niniejszego opracowania przyglądamy się bliżej przesłance powzięcia uchwały w sprawie nieumieszczonej w porządku obrad.
Brak danej sprawy w porządku obrad zgromadzenia wspólników
Zgodnie z art. 238 § 2 ksh, w zaproszeniu na zgromadzenie wspólników należy oznaczyć dzień, godzinę i miejsce zgromadzenia wspólników oraz szczegółowy porządek obrad.
Wskazany przepis – o ile dopuszcza zwięzłe sformułowanie porządku obrad i nie wymaga wskazywania brzmienia planowanych uchwał – to jednak sprzeciwia się oznaczeniu porządku zgromadzenia wspólników ogólnikowemu oraz tak niedokładnemu, że wprowadza ono wspólników w błąd.
Zgodnie z przywołanym powyższej orzecznictwem Sądu Najwyższego, pominięcie danej sprawy w porządku obrad, w sytuacji gdy została ona następnie poddana pod głosowanie, może skutkować ustaleniem nieistnienia uchwały.
Co ciekawe, w jednej z prowadzonych przez nas spraw, Sąd Apelacyjny w Warszawie doszedł do odmiennych konkluzji.
W wyroku z 8 września 2022 r. o sygn. akt VII AGa 875/21 Sąd Apelacyjny wskazał, że w przypadku podjęcia przez zgromadzenie wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością uchwały poza porządkiem obrad zgromadzenia, nie można mówić o nieistnieniu uchwały.
Sąd Apelacyjny w Warszawie użył w szczególności następujących argumentów:
„Zgodnie z art. 250 pkt 4 in fine ksh uprawnienie do wytoczenia powództwa o uchylenie uchwały wspólników przysługuje m.in. wspólnikowi, który nie był obecny na zgromadzeniu – w przypadku powzięcia uchwały w sprawie nieobjętej porządkiem obrad. Podobnie, zgodnie z art. 252 ksh takiemu wspólnikowi przysługuje uprawnienie do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały, która jest sprzeczna z ustawą. Wskazane przepisy, choć dotyczą kwestii legitymacji czynnej do wniesienia powództwa o uchylenie uchwały lub stwierdzenie jej nieważności, to nie mogą być pominięte przy ocenie sankcji w przypadku powzięcia uchwały w sprawie nieobjętej porządkiem obrad.
Przyjęcie poglądu dopuszczającego ustalenie nieistnienia uchwały nie znajduje uzasadnienia systemowego. Oznaczałoby ono bowiem, że w przypadku, gdy wspólnik nie jest obecny na zgromadzeniu wspólników, na którym zostanie powzięta uchwała w sprawie nieobjętej porządkiem obrad – jest uprawniony do wytoczenia powództwa o uchylenie tej uchwały lub stwierdzenie jej nieważności (zgodnie z art. 250 pkt 4 i 252 § 1 ksh), a w przypadku – gdy wspólnik był obecny na zgromadzeniu, na którym została powzięta uchwała w sprawie nieobjętej porządkiem obrad – może skutecznie żądać stwierdzenia nieistnienia takiej uchwały. Tego rodzaju zróżnicowanie sankcji, w zależności od obecności lub nieobecności wspólnika na zgromadzeniu wspólników, na którym doszło do podjęcia uchwały w sprawie nieobjętej porządkiem obrad, nie znajduje uzasadnienia systemowego.
W hipotetycznej sytuacji, w której zarząd w zaproszeniach na zgromadzenie wspólników intencjonalnie nie informuje o określonej kwestii, która ma być przedmiotem głosowania na zgromadzeniu – różna jest sankcja w zależności od tego, czy wspólnik został wprowadzony w błąd co do porządku zgromadzenia wspólników, czy też nie. Jeżeli wspólnik został wprowadzony w błąd treścią zaproszenia, i polegając na treści zaproszenia, nie wziął udziału w zgromadzeniu wspólników (przyjmując, że przedmiotem zgromadzenia nie będą interesujące go kwestie), a następnie na zgromadzeniu podjęto uchwałę w zakresie nieobjętym porządkiem obrad, wspólnikowi przysługuje uprawnienie do żądania uchylenia uchwały (art. 250 pkt 4 ksh) lub – stwierdzenie jej nieważności, w przypadku sprzeczności z ustawą (art. 252 § 1 ksh). Natomiast w sytuacji, gdy wspólnik, po otrzymaniu zaproszenia z porządkiem obrad nieodpowiadającym rzeczywistemu, weźmie udział w zgromadzeniu, na którym podjęta zostanie uchwała w sprawie nieobjętej porządkiem obrad – to uchwała jest nieistniejąca. A zatem, paradoksalnie – jeżeli wspólnik zostanie „skutecznie” wprowadzony w błąd treścią zaproszenia (tj. pozostając w zaufaniu do treści zaproszenia nie weźmie udziału w zgromadzeniu) przysługuje mu słabsza sankcja (powództwo o uchylenie uchwały, którego wniesienie ograniczone jest terminami), niż wówczas, gdy wspólnik weźmie udział w zgromadzeniu (a zatem nie zaufa treści zaproszenia).”
Jak wynika z powyższego przykładu, choć koncepcja uchwał nieistniejących jest zasadniczo aprobowana w doktrynie oraz orzecznictwie, to sam katalog przesłanek mogących prowadzić do ustalenia nieistnienia uchwały, w niektórych przypadkach, pozostaje kwestią otwartą.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami
Zobacz też:
Zmiany w prawie spółek handlowych na przełomie roku
