Klauzule opcyjne to jedna z wielu, znanych na rynku transakcyjnym, form zabezpieczenia interesów stron umowy. Podstawowym celem takiej klauzuli jest zapewnienie „uproszczonego” wyjścia inwestora z inwestycji na wypadek ryzyka niepowodzenia projektu.
Strony transakcji mogą również ustalić, że, pod warunkiem realizacji etapu biznes planu, założyciele projektu będą mogli żądać odkupu (przykładowo od inwestora) części pakietu udziałów posiadanych w kapitale zakładowym spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za, z góry określoną, cenę.
Charakter klauzul opcyjnych
Klauzule opcyjne umożliwiają jednej lub obu stronom umowy sprzedaż lub zakup (w zależności od formy opcji) udziałów w przyszłości.
Warunki skorzystania z opcji opisywane są zazwyczaj w umowie wspólników. Dodatkowo powinno znaleźć się tam również postanowienie dotyczące ceny udziałów.
Przy czym cena może zostać oznaczona albo jako stała, przyjęta na etapie kształtowania umowy opcji wycena określona w różnoraki sposób m.in. ryczałtowy; albo może zostać obliczona w momencie podjęcia decyzji o wykonaniu opcji i na podstawie określonych wskaźników czy opisanego uprzednio w umowie mechanizmu.
Terminowość uprawnienia do skorzystania z opcji
Po upływie terminu określonego przez strony, możliwość skorzystania z opcji przestanie obowiązywać. A to oznacza, że opcja wygasa a strony mogą dowolnie rozporządzać posiadanymi w spółce udziałami, chyba że związane są innymi postanowieniami ograniczającymi zbywanie udziałów objętych opcją.
Rodzaje opcji
W zależności od tego na czyją rzecz konstruowane są postanowienia, opcje dzielą się na:
- Opcję kupna (ang. call option) – uprawnieniu do żądania odkupu udziałów będących przedmiotem opcji kupna pod warunkiem spełnienia się w wyznaczonym terminie określonych przesłanek. W takim przypadku osoba zobowiązana z opcji kupna zobligowana będzie do dokonania sprzedaży udziałów objętych umową opcji na rzecz strony uprzywilejowanej (posiadacza opcji)
- Opcję sprzedaży (ang. put option) – uprawnieniu posiadacza opcji do żądania od danego wspólnika lub osoby trzeciej (wystawcy opcji) nabycia od niego określonego pakietu udziałów w spółce
- Buy-sell option stanowiącą połączenie ww. klauzul gwarantującą stronie uprawnionej możliwość nabycia lub zbycia w określonym czasie stronie zobowiązanej określonej liczby udziałów (wedle własnego wyboru)
Brak szczegółowych regulacji opcji w polskim porządku prawnym
Regulacje poświęcone tematyce klauzul opcyjnych nie zostały przewidziane w polskim porządku prawnym.
W związku z czym, aby skutecznie móc realizować prawo opcji, w praktyce transakcyjnej przyjęło się korzystanie się z uregulowanych w kodeksie cywilnym form zabezpieczeń, tj.:
- Umowy przedwstępnej sprzedaży bądź odkupu udziałów; lub
- Nieodwołalnej oferty sprzedaży bądź odkupu udziałów (w zależności od rodzaju opcji).
Obie formy zazwyczaj dokonywane są w dniu transakcji oraz co ważne, w formie pisemnej z notarialnie poświadczonym podpisem.
Podsumowanie
Wiedza na temat klauzul opcyjnych jest kluczowa nie tylko dla inwestorów, ale również dla negocjujących z nimi założycieli startupów, stąd ważne jest zabezpieczenie każdej ze stron transakcji przed ryzykiem nieskutecznego wykonania uprawnienia z opcji.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami
Źródło: Rzeczpospolita
Data: 23.06.2023
