Jednym z kluczowych aspektów Data Act[i] jest wprowadzenie przepisów o zakazanych praktykach umownych. Mają one chronić przedsiębiorców ze słabszą pozycją kontraktową, funkcjonujących w ramach szeroko rozumianej branży cyfrowej.
Jakie praktyki umowne zostały uznane za zakazane?
Data Act zakazuje stosowania postanowień umownych dotyczących:
- Dostępu do danych i ich wykorzystywania
- Odpowiedzialności i środków ochrony prawnej wobec naruszenia lub odstąpienia od obowiązków dotyczących danych
które są nieuczciwe i które zostały narzucone przez (silniejszą) stronę, drugiej (słabszej) stronie umowy.
Za nieuczciwe uznaje się te postanowienia, których stosowanie rażąco odbiega od dobrej praktyki handlowej i które:
- Nie stanowią odzwierciedlenia bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa UE, które miałyby zastosowanie, gdyby postanowienie nie zostało wprowadzone do umowy
Data Act dzieli nieuczciwe postanowienia umowne na dwie kategorie, tj. na:
- Bezwzględnie nieuczciwe
- Względnie nieuczciwe
Postanowienia bezwzględnie nieuczciwe (tzw. blacklist)
Postanowienie umowne zawsze będzie postanowieniem nieuczciwym, jeśli jego celem lub skutkiem jest:
- Wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności strony silniejszej za czyny umyślne lub wynikające z rażącego niedbalstwa
- Wyłączenie środków ochrony prawnej strony słabszej, jeśli strona silniejsza nie wykonuje lub narusza umowę
- Przyznanie stronie silniejszej wyłącznego prawa do decydowania, czy dostarczone dane są zgodne z umową lub wyłącznego prawa do jej interpretowania
Postanowienia względnie nieuczciwe (tzw. greylist)
Data Act wprowadza domniemanie, że postanowienie umowne stanowi postanowienie nieuczciwe, jeśli jego celem lub skutkiem jest:
- Niewłaściwe ograniczenie środków ochrony prawnej strony słabszej, niewłaściwe rozszerzenie jej odpowiedzialności lub niewłaściwe ograniczenie odpowiedzialności strony silniejszej
- Umożliwienie stronie silniejszej dostępu do danych strony słabszej i ich wykorzystania w sposób znacząco szkodliwy dla uzasadnionych interesów strony słabszej
- Uniemożliwienie stronie słabszej wykorzystywania dostarczonych lub wygenerowanych przez nią danych w okresie obowiązywania umowy lub ograniczenie w taki sposób, że strona słabsza nie może korzystać z tych danych w odpowiedni sposób
- Uniemożliwienie stronie słabszej rozwiązania umowy w rozsądnym terminie
- Uniemożliwienie uzyskania kopii danych dostarczonych lub wygenerowanych przez stronę słabszą w okresie obowiązywania umowy lub w rozsądnym okresie po jej rozwiązaniu
- Umożliwienie stronie silniejszej rozwiązania umowy ze zbyt krótkim terminem wypowiedzenia
- Umożliwienie stronie silniejszej wprowadzenia istotnej zmiany ceny ustalonej w umowie lub jakiegokolwiek innego istotnego warunku związanego z charakterem, formatem, jakością lub ilością danych podlegających dzieleniu się, bez ważnej przyczyny określonej w umowie i bez prawa strony słabszej do rozwiązania umowy w razie takiej zmiany
Domniemanie może zostać obalone przez stronę silniejszą, jeżeli wykaże ona, że w konkretnej sytuacji określone postanowienie nie powinno zostać uznane za nieuczciwe.
Skutki stosowania nieuczciwych postanowień umownych
Należy pamiętać, że nieuczciwe postanowienia umowne nie wiążą strony słabszej. Jeżeli postanowienie nieuczciwe można oddzielić od pozostałych postanowień umowy, pozostałe postanowienia pozostają wiążące. Jeżeli jednak pozostała część umowy nie może być wykonana w oderwaniu od postanowień nieuczciwych cała umowa zostanie w takim przypadku unieważniona.
Które umowy są objęte nowymi zasadami?
Nowe przepisy Data Act dotyczące nieuczciwych postanowień umownych obowiązują:
- od 12 września 2025 r. – dla umów zawartych po 12 września 2025 r.
- od 12 września 2027 r. – dla umów zawartych do dnia 12 września 2025 r. włącznie, które:
- zostały zawarte na czas nieokreślony lub
- wygasają co najmniej 10 lat po 11 stycznia 2024 r.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami
[i] Data Act (Akt w sprawie danych) to rozporządzenie UE 2023/2854 wprowadzające nowe zasady wykorzystywania danych – zarówno danych osobowych jak i nieosobowych
