Projekt ustawy o zmianie Ordynacji podatkowej (nr UC138) gruntownie przebudowuje zasady odpowiedzialności podatkowej osób trzecich za zaległości podatkowe spółek kapitałowych. To odpowiedź na ostatnie wyroki TSUE[1], lutowe wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich[2] oraz raport pokontrolny NIK z grudnia 2025 r. Sprawdzamy, co się zmienia, kogo dotyczą nowe zasady i jakie kroki warto podjąć już teraz.
Na czym polega zmiana zasad odpowiedzialności członków zarządu za zaległości względem fiskusa?
Dotychczas członek zarządu mógł uwolnić się od odpowiedzialności, wykazując m.in. że we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości lub otwarto postępowanie restrukturyzacyjne.
Projekt całkowicie rezygnuje z tego modelu i wprowadza zasadę odpowiedzialności opartą na niedochowaniu należytej staranności w prowadzeniu spraw spółki.
Konstrukcja opiera się na odwróceniu ciężaru dowodu – skoro w spółce dopuszczono do powstania zaległości podatkowej, zakłada się, że osoby kierujące jej sprawami nie dochowały należytej staranności. To na zarządzających spoczywa ciężar wykazania, że staranności tej dochowała.
Kogo obejmuje nowelizacja?
Projekt rozszerza krąg osób odpowiedzialnych o osoby faktycznie zarządzające spółką.
Do tej pory odpowiedzialność ponosili bowiem wyłącznie ci, którzy formalnie pełnili funkcje zarządcze.
Nowa regulacja obejmie również tych, którzy bezpośrednio lub pośrednio wykonują kompetencje właściwe zarządowi. Dotyczy to m.in. osób kierujących spółką poprzez oddziaływanie na tych, którzy formalnie pełnią funkcje zarządcze.
Bycie prokurentem czy pełnomocnikiem nie wystarcza do uznania danej osoby za kogoś, kto faktycznie zarządza spółką.
Projekt nie rozszerza odpowiedzialności na doradców podatkowych ani obsługujących ją księgowych.
Stare zasady vs. nowe zasady – porównanie
Jak uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki?
Projekt przewiduje dwie ścieżki:
- Dochowanie należytej staranności. Osoba zarządzająca musi wykazać, że podjęła wszelkie działania, których racjonalnie można oczekiwać od profesjonalnego zarządcy. Należytą staranność uznaje się za dochowaną, gdy zaległość powstała wskutek siły wyższej
- Działania naprawcze. Osoba zarządzająca wykaże, że przed wszczęciem postępowania w sprawie jej odpowiedzialności podjęła działania, które doprowadziły do zmniejszenia o ponad 50% zaległości podatkowej spółki
Standard należytej staranności
Projekt definiuje trzy filary wzorca staranności:
- Organ bada, czy osoba zarządzająca zachowywała się tak, jak zachowywałaby się abstrakcyjna, wzorcowa osoba posiadająca kompetencje odpowiednie do pełnionej funkcji. Uwaga: argument o braku wystarczającej wiedzy podatkowej nie będzie skuteczną linią obrony
- Odpowiedzialność za ogół spraw spółki. Każdy członek zarządu odpowiada za całość spraw spółki, niezależnie od wewnętrznego podziału obowiązków
- Ład organizacyjny. W spółce powinny funkcjonować skuteczne procedury gwarantujące prawidłowość rozliczeń podatkowych, czyli wszelkie rozwiązania ukierunkowane na prawidłowe wykonywanie obowiązków podatkowych
Nowe uprawnienia osoby zarządzającej
Decyzja ustalająca podatek spółki nie wiąże bezwzględnie organu w postępowaniu przeciwko osobie zarządzającej. Jest dokumentem urzędowym, w założeniu prawdziwym, który można jednak podważyć za pomocą przeciwdowodu. Jeśli osoba zarządzająca udowodni, że zaległość spółki nie istnieje lub ma inną wysokość, organ musi przyjąć te nowe ustalenia.
Prawo to przysługuje wyłącznie osobom, które nie miały możliwości wpływania na wynik postępowania wymiarowego wobec spółki.
Prawo wglądu do akt postępowania wymiarowego, z zastrzeżeniem ochrony informacji niejawnych i tajemnicy przedsiębiorstwa, uzyskuje również osoba trzecia.
Organ ma obowiązek zawiadomić spółkę o zamiarze udostępnienia akt, a ta ma 14 dni na wskazanie dokumentów podlegających ochronie.
Ważne ograniczenia i ryzyka
Wyłączenia przy klauzulach antyabuzywnych
Prawo powoływania się na dochowanie należytej staranności oraz prawo kwestionowania ustaleń decyzji wymiarowej zostaje wyłączone, gdy zaległość podatkowa spółki wynika z zastosowania:
- Klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania
- Środków ograniczających umowne korzyści
- Przepisów dotyczących pustych faktur
- Dodatkowego zobowiązania VAT
Osoba zarządzająca może jednak przywrócić obie ścieżki obrony, jeżeli wykaże, że nie wiedziała i nie mogła wiedzieć o okolicznościach uzasadniających zastosowanie tych przepisów.
Ryzyka dla osób zarządzających
- Pojęcie „osoby faktycznie zarządzającej spółką” ma celowo niedookreślony charakter, co może prowadzić do sporów interpretacyjnych
- Wydłużenie terminu przedawnienia z 5 do 7 lat zwiększa okres ekspozycji na ryzyko
- Wyłączenie przesłanek uwalniających w przypadku klauzul antyabuzywnych tworzy reżim zbliżony do odpowiedzialności obiektywnej, ponoszonej niezależnie od tego, czy działanie było zawinione, czy nie
- Możliwość zabezpieczenia na majątku jeszcze w toku postępowania, w połączeniu z rezygnacją z warunku bezskuteczności egzekucji, może stanowić istotne narzędzie nacisku ze strony organów podatkowych
Przepisy przejściowe
Ustawa ma wejść w życie 14 dni od dnia ogłoszenia, a nowe zasady będą miały zastosowanie do zaległości podatkowych powstałych po tym terminie.
Wcześniejsze zaległości obejmą dotychczasowe przepisy.
Co warto zrobić już teraz?
Ci, którzy zarządzają spółkami, powinni jak najszybciej przejrzeć i wzmocnić swoje procedury podatkowe.
14-dniowe vacatio legis nie pozostawia wiele czasu na dostosowanie się do nowych wymogów. To, co szczególnie rekomendujemy, obejmuje:
- Przegląd i wdrożenie odpowiedniego ładu podatkowego (tax compliance)
- Dokumentowanie procedur tax compliance i zapamiętanie zasady, że wewnętrzny podział obowiązków w zarządzie nie chroni przed odpowiedzialnością, a ciężar dowodu spoczywa na osobie zarządzającej
- Ocenę, czy osoby kierujące spółką bez formalnego umocowania lub pośrednio mogą zostać uznane za faktycznie zarządzające i muszą liczyć się z odpowiedzialnością podatkową
Warto śledzić dalszy przebieg prac legislacyjnych i przygotować wstępną analizę struktury zarządczej spółki oraz obowiązujących procedur podatkowych pod kątem nowych wymogów.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami
[1] W sprawach Adjak (C-277/24) i Genzyński (C-278/24)
[2] Wystąpienie RPO z 26 lutego 2026 r. do Andrzeja Domańskiego, ministra finansów i gospodarki, sygn. VII.612.19.2025.CW/MC
