Do Sejmu wpłynął nowy projekt ustawy przewidujący zmiany w funkcjonowaniu Państwowej Inspekcji Pracy. Podczas pierwszego czytania – 25 lutego, projekt nie został odrzucony, wobec czego został skierowany do dalszych prac w Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Pomimo dotychczasowych obaw i kontrowersji zgłaszanych m.in. przez przedsiębiorców, ustawodawca niezmiennie dąży do gruntownej modernizacji modelu zatrudnienia w Polsce, co oznacza zwiększenie nadzoru nad rynkiem pracy oraz ograniczenia nadużywania umów cywilnoprawnych. Sprawdzamy, jakie propozycje znalazły się w nowym projekcie i podpowiadamy, co to oznacza dla przedsiębiorców.
Nowe uprawnienia PIP – kontrola umów cywilnoprawnych
Najbardziej kontrowersyjnym elementem jest propozycja przyznania PIP kompetencji do wydawania decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy w sytuacji, gdy strony formalnie zawarły umowę cywilnoprawną (np. umowę zlecenia, umowę o dzieło lub kontrakt B2B), ale faktyczne warunki współpracy odpowiadają zatrudnieniu pracowniczemu.
Dwuetapowa kontrola
Projekt przewiduje jednak mechanizm ograniczający automatyczne przekształcanie umów cywilnoprawnych w stosunek pracy.
Oznacza to, że decyzja stwierdzająca jego faktyczne istnienie będzie mogła być wydana dopiero wtedy, gdy pracodawca nie zastosuje się do wcześniejszego polecenia usunięcia naruszeń. W pierwszej kolejności strony będą więc mogły dobrowolnie dostosować model współpracy.
Odwołanie do sądu pracy
Istotną zmianą jest przeniesienie trybu odwoławczego do sądu pracy, zamiast do Głównego Inspektoratu Pracy.
Dla pracodawców może to oznaczać konieczność bardzo starannego przygotowania odwołania, ze względu na to, że wszelkie dowody i twierdzenia będą musiały być powołane już na tym etapie, a ich późniejsze uzupełnienie będzie możliwe jedynie w wyjątkowych sytuacjach.
Zabezpieczenie na czas sporu
Sąd będzie miał możliwość udzielenia zabezpieczenia polegającego na objęciu zatrudnionego ochroną wynikającą z prawa pracy. Może to znacząco ograniczyć możliwość rozwiązania współpracy na czas trwania sporu sądowego.
Rygor wykonalności
Z projektu usunięto automatyczny rygor natychmiastowej wykonalności decyzji. Decyzja ma wywoływać skutki od dnia jej wydania, natomiast wykonalność ma nastąpić dopiero po prawomocnym wyroku albo po bezskutecznym upływie terminu do odwołania.
Jednocześnie projekt nadal dopuszcza nadawanie rygoru natychmiastowej wykonalności indywidualnie, co może zwiększać ryzyko po stronie przedsiębiorców.
Interpretacje indywidualne PIP
Projekt przewiduje także wprowadzenie wiążących interpretacji indywidualnych wydawanych przez Państwową Inspekcję Pracy. Rozwiązanie takie przypomina interpretacje podatkowe: przedsiębiorca będzie mógł wystąpić do PIP z wnioskiem o ocenę, czy dany stosunek prawny może zostać uznany za umowę o pracę. Uzyskane stanowisko ma pozwolić stronom dostosować model współpracy jeszcze przed ewentualną kontrolą.
Co nowy projekt oznacza dla przedsiębiorców?
Choć losy tego projektu nadal pozostają niepewne, kierunek reformy jest wyraźny.
Kluczowa zmiana, jaką jest umożliwienie PIP reklasyfikacji umów cywilnoprawnych, pozostaje elementem kamieni milowych Krajowego Planu Odbudowy, co zwiększa prawdopodobieństwo wdrożenia reformy w 2026 roku.
W świetle projektowanych zmian, przedsiębiorcy powinni już teraz:
- Przeanalizować stosowany model zatrudnienia (w szczególności umowy cywilnoprawne i B2B)
- Ocenić faktyczny sposób wykonywania współpracy
- Ograniczać elementy charakterystyczne dla stosunku pracy
- Kompletować dokumentację potwierdzającą samodzielność współpracowników
- Rozważyć audyt umów cywilnoprawnych
- Opracować zasady monitorowania interpretacji indywidualnych PIP po wejściu w życie projektu
Warto przy tym skonsultować się ze specjalistami.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami
