Zaznacz stronę

Wybuch epidemii koronawirusa (COVID-19) i rosnące ryzyko roszczeń umownych

Rosnące ryzyko roszczeń wobec chińskich przedsiębiorstw

Chiny są jednym z kluczowych graczy w globalnym łańcuchu dostaw, zaopatrującym duże przedsiębiorstwa produkcyjne w towary, komponenty i produkty końcowe, co w kontekście niedawnego wybuchu epidemii koronawirusa przekłada się na szereg trudności organizacyjnych i prawnych.

W ramach zapobiegania i zwalczania epidemii koronawirusa rząd Chin w niektórych obszarach kraju wprowadził szereg ograniczeń, w tym całkowite lub częściowe zamknięcie miast, ograniczenie swobodnego przepływu osób i zawieszenie działalności szeregu zakładów produkcyjnych.

Tam, gdzie doszło do wstrzymania działalności produkcyjnej, chińskie przedsiębiorstwa mają trudności z dotrzymaniem terminów w ramach obowiązujących umów z zagranicznymi klientami. Sytuacja ta wiąże się z nieuchronnymi szkodami zarówno dla spółek zagranicznych, jak i chińskich kontrahentów. W mediach pojawiają się pierwsze doniesienia o szeregu roszczeń wniesionych przeciwko chińskim dostawcom przez europejskie koncerny motoryzacyjne i spółki sprowadzające metale ziem rzadkich (których głównym światowym dostawcą są Chiny).

Dotyczy to również spółek chińskich działających na rynku polskim, których liczba stale rośnie. Przedsiębiorstwa te nie tylko sprzedają polskim odbiorcom produkty i dostarczają je do polskich fabryk, ale także uczestniczą w dużych projektach infrastrukturalnych, w tym w drodze przetargów publicznych. Oznacza to, że spółki chińskie łączą z lokalnymi kontrahentami złożone stosunki umowne, przez co narażone są na roszczenia związane z realizacją zobowiązań umownych.

Siła wyższa jako potencjalna okoliczność wyłączająca odpowiedzialność z tytułu roszczeń związanych z wybuchem epidemii koronawirusa

Umowy międzynarodowe często zawierają tzw. klauzulę siły wyższej. Siła wyższa to okoliczność wyłączająca odpowiedzialność strony za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, jeżeli strona ta wykaże, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie przez nią umowy wynika z przyczyn od niej niezależnych, niemożliwych do przewidzenia lub których konsekwencji nie można było uniknąć ani przezwyciężyć.

W klauzulach tych często podaje się przykłady działania siły wyższej, jak np.: pożary, trzęsienia ziemi, powodzie, wojny, rewolucje, strajki, skażenia radioaktywne itp. W niektórych umowach wśród zdarzeń siły wyższej w sposób wyraźny wymienia się epidemie.

W wielu krajowych systemach prawnych, w tym w Konwencji Narodów Zjednoczonych o międzynarodowej sprzedaży towarów (CISG) podpisanej w Wiedniu dnia 11 kwietnia 1980 r., dopuszczono możliwość powołania się na działanie siły wyższej. Chiny, Polska i większość państw europejskich są państwami-sygnatariuszami CISG.

CISG obejmuje umowy sprzedaży, w tym umowy o dostawę towarów, które mają zostać wytworzone lub wyprodukowane (z zakresu CISG wyłączone jest zapewnienie siły roboczej lub świadczenie usług).  Konwencja ma zastosowanie, jeżeli prawem właściwym dla umowy jest prawo polskie lub prawo państwa-sygnatariusza CISG (chyba że jej stosowanie do danej umowy zostanie bezpośrednio wyłączone).

Z zastrzeżeniem potwierdzenia prawa właściwego dla określonej umowy sprzedaży towarów, a także dokonania indywidualnej analizy, CISG stanowi podstawę do zastosowania klauzuli siły wyższej w międzynarodowych umowach sprzedaży z udziałem kontrahentów polskich i chińskich. W przeciwnym razie przy rozpatrywaniu ewentualnych sporów sądy lub trybunały arbitrażowe będą opierać się na krajowym orzecznictwie i doktrynie w tym zakresie.

Rząd Chin wspiera chińskich dostawców

Dnia 2 lutego 2020 r. Chińska Rada ds. Promocji Handlu Międzynarodowego (CCPIT) przystąpiła do wydawania chińskim spółkom tzw. „certyfikatów siły wyższej związanych z nowym koronawirusowym zapaleniem płuc”.

Certyfikaty te potwierdzają, że rząd podjął odpowiednie środki zapobiegania i zwalczania epidemii, w tym wstrzymanie działalności produkcyjnej w określonej jednostce administracyjnej. Certyfikaty informują również o zakazie wznowienia produkcji przed upływem określonych terminów.

Dziennik China Daily poinformował, że na dzień 17 lutego 2020 r. CCPIT wydała ponad 1.615 certyfikatów spółkom z ponad 30 sektorów, a łączna wartość objętych nimi umów sięgnęła 15.7 mld USD.

Chociaż certyfikaty te nie mogą stanowić jedynego potwierdzenia wystąpienia zdarzenia siły wyższej, mogą one posłużyć jako źródło informacji w przypadku ewentualnych sporów z kontrahentami w zakresie egzekwowania określonych środków zapobiegania i zwalczania epidemii przez rząd Chin, w związku z którymi chińscy kontrahenci zmuszeni są do wstrzymania produkcji z przyczyn od nich niezależnych.

Możliwość powołania się na działanie siły wyższej

Spółka dotknięta negatywnymi konsekwencjami koronawirusa, zarówno jako kontrahent, jak i producent, powinna dokonać dokładnej analizy zawartych przez nią umów i ocenić, czy istnieje możliwość powołania się na działanie siły wyższej.

Istnieje co najmniej kilka istotnych okoliczności, których wystąpienie strona powołująca się na działanie siły wyższej będzie musiała wykazać przy ubieganiu się o zwolnienie z odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy.

Analizę należy rozpocząć od ustalenia następujących kwestii:

  1. Czy w umowie w sposób wyraźny wymienia się choroby, epidemie, kwarantanny, działania rządowe lub przypadki wstrzymania pracy jako zdarzenia siły wyższej?
  2. Czy nienależyte wykonanie lub niewykonanie przez stronę umowy wynika z wybuchu epidemii koronawirusa?
  3. Czy strona mogła uniknąć niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przy użyciu dostępnych alternatywnych środków?
  4. Czy strona powołująca się na działanie siły wyższej powiadomiła drugą stronę o jej wystąpieniu?
  5. Czy strona podjęła odpowiednie kroki w celu ograniczenia konsekwencji wystąpienia siły wyższej?

Jednakże biorąc pod uwagę wciąż nieprzewidywalne skutki prawne wybuchu epidemii koronawirusa oraz brak linii orzeczniczej w tym zakresie, każdy przedsiębiorca powinien dokładnie rozważyć, czy powołanie się na działanie siły wyższej w każdym stosunku umownym będzie najbezpieczniejszym i najbardziej praktycznym rozwiązaniem w przypadku niewykonania zobowiązań umownych.

Dlatego też dla spółki dotkniętej negatywnymi skutkami wybuchu epidemii koronawirusa kluczowe znaczenie ma dogłębna analiza umowy oraz określenie optymalnego podejścia do prowadzenia negocjacji z kontrahentem i wszelkich potencjalnych sporów sądowych/arbitrażowych.

Firma prawnicza Kochański & Partners zapewnia kompleksową obsługę roszczeń wynikających z działania siły wyższej w celu zabezpieczenia najlepiej pojętego interesu strony.


Pozostałe wpisy: