Ustawa o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze implementuje do polskiego prawa unijną dyrektywę tzw. Europejski Akt o Dostępności (EEA). To pierwsza, wielosektorowa regulacja w tym obszarze, która wyznacza wspólne wymogi dla państw członkowskich w zakresie budowania społeczeństwa inkluzywnego.
Akt o dostępności – definicje, zakres, zastosowanie
Regulacja, poprzez poprawę dostępu do powszechnie używanych produktów i usług, ma promować pełny i skuteczny udział w życiu społecznym osób niepełnosprawnych oraz tych, które doświadczają ograniczeń funkcjonalnych. Chodzi tu m.in. o seniorów, kobiety w ciąży czy osoby podróżujące z bagażem.
Wymogi dostępności obejmą popularne produkty i usługi, które są wykorzystywane powszechnie i codziennie, takie jak:
- Komputery
- Telefony
- Tablety
- Bankomaty
- Terminale płatnicze i samoobsługowe
- E-książki
- E-handel
- Usługi bankowości detalicznej
- Usługi informacji cyfrowej w transporcie pasażerskim
Ustawa definiuje dostępność jako właściwość (produktu albo usługi) umożliwiającą korzystanie z nich zgodnie z przeznaczeniem przez osoby ze szczególnymi potrzebami na zasadzie równości z innymi użytkownikami, przy czym równość ta jest osiągana przez uniwersalne projektowanie.
Swoim zakresem obejmuje:
- Określenie wymagań dostępności produktów i usług
- Obowiązki podmiotów gospodarczych dotyczące spełniania tych wymagań
- Określenie systemu, zasad i trybu sprawowania nadzoru rynku w tym obszarze
Regulacja znajduje zastosowanie przede wszystkim do produktów i usług z dziedziny nowych technologii, takich jak:
- Sprzęt komputerowy i systemy operacyjne
- Terminale płatnicze w fizycznych punktach sprzedaży
- Samoobsługowe bankomaty i wpłatomaty
- Samoobsługowe automaty biletowe
- Samoobsługowe urządzenia do odprawy
- Samoobsługowe, interaktywne terminale przeznaczone do udzielania informacji (z wyjątkiem tych stanowiących zintegrowane części pojazdów)
- Urządzenia końcowe z interaktywnymi zdolnościami obliczeniowymi wykorzystywane do oferowania lub świadczenia usług telekomunikacyjnych lub dostępu do audiowizualnych usług medialnych
Przepisy ustawy będą stosowane do oferowanych lub świadczonych na rzecz konsumentów usług:
- Telekomunikacyjnych
- Dostępu do audiowizualnych usług medialnych
- Towarzyszących usługom autobusowego, autokarowego, wodnego, lotniczego i kolejowego transportu pasażerskiego w zakresie m.in. stron internetowych, aplikacji mobilnych, biletów elektronicznych i usług elektronicznych systemów sprzedaży biletów i innych
- Bankowości detalicznej
- Książek elektronicznych
- Handlu elektronicznego
Z kolei ustawa nie będzie stosowana do m.in.:
- Usług oferowanych lub świadczonych przez mikroprzedsiębiorców
- Stron internetowych i aplikacji mobilnych w zakresie map oraz map interaktywnych, w tym geoportali (w przypadku gdy dane teleadresowe i położenie geograficzne są już prezentowane w sposób dostępny cyfrowo)
Nowe obowiązki przedsiębiorców
Obowiązek zapewniania wymagań w zakresie dostępności będzie ciążyć na producentach, upoważnionych przedstawicielach, importerach i usługodawcach.
Zgodnie postanowieniami ustawy wśród obowiązków producenta znajdują się m.in.:
- Zapewnienie, że produkty, które wprowadza do obrotu, spełniają wymagania dostępności
- Dokonanie oceny zgodności produktu z takimi wymaganiami
- Sporządzanie i przechowywanie dokumentacji technicznej produktu (jako elementu kontroli wewnętrznej)
- Sporządzenie deklaracji zgodności
- Zapewnienie istnienia procedur pozwalających na utrzymanie zgodności
Ustawa wprowadza także oddzielne obowiązki dla importerów, dystrybutorów i usługodawców.
Prawa konsumentów i kary pieniężne
Ustawa wzmacnia prawa konsumenta i przyznaje mu prawo do złożenia skargi na niezapewnienie spełnienia wymagań dostępności przez produkt czy usługę. Przepisy określają elementy takiej skargi, możliwe sposoby jej złożenia i termin rozpatrzenia (30 dni od otrzymania przez przedsiębiorcę).
System nadzoru tworzą prezes zarządu PEFRON, organy nadzoru rynku i organy celne.
Ustawa przewiduje także kary pieniężne, które grożą podmiotom gospodarczym za m.in.:
- Wprowadzanie do obrotu produktów i usług, które nie spełniają wymagań dostępności
- Nieprzekazanie organom nadzoru informacji, dokumentacji lub dowodów
Wysokość kary nie przekroczy jednak dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej za rok poprzedzający, ogłaszanego przez Prezesa GUS w „Monitorze Polskim” na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS i nie może być wyższa niż 10 proc. obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary.
Akt o dostępności – zaangażowanie biznesu potrzebne od zaraz
Miliony europejskich konsumentów będą cieszyć się większą dostępnością w praktycznie każdym obszarze codziennego życia.
Dotychczas bowiem prawne obowiązki zapewnienia dostępności miały jednostki administracji publicznej. Rozszerzenie ich na podmioty gospodarcze jest etapem standaryzacji w obszarze obsługi konsumentów o różnych potrzebach, bezsprzecznie zmierza do eliminacji nierówności i realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju.
Ustawa została podpisana przez prezydenta 9 maja 2024 r. i wejdzie w życie 28 czerwca 2025 r., z wyjątkiem art. 6 pkt 1, 2 i 5-9 oraz art. 39 pkt 6, które weszły już w życie 30 maja 2024 r.
Nowe regulacje przewidują stopniowe dochodzenie do dostępności i okresy przejściowe, jednak od 28 czerwca 2025 r. podmioty gospodarcze powinny wprowadzać na rynek produkty i świadczyć usługi, które będą zgodne z nowymi przepisami.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami
