24 lipca 2025 r. weszły w życie przepisy zmieniające ustawę o kontroli niektórych inwestycji między innymi w zakresie zniesienia tymczasowego charakteru przepisów o kontroli niektórych inwestycji przed zagranicznym przejęciem. Regulacje te były wprowadzone je podczas pandemii COVID-19, z określonym terminem obowiązywania.
Ustawa o kontroli niektórych inwestycji
Przepisy określające mechanizm kontroli inwestycji w sektory strategiczne takie jak m.in.:
- Energetyka
- Przemysł zbrojeniowy
- Wytwarzanie, magazynowanie i przesyłanie paliw
- Telekomunikacja
zostały wprowadzone Ustawą w 2015 roku.
Lista podmiotów objętych ochroną zawarta jest w załączniku do Rozporządzenia Rady Ministrów i podlega bieżącym aktualizacjom.
Zgodnie z Ustawą, zamiar nabycia, osiągnięcia istotnego uczestnictwa albo nabycia dominacji nad spółką, która podlega ochronie, wymaga uprzedniego zawiadomienia właściwego organu, który, w przypadkach określonych w ustawie, może wyrazić sprzeciw wobec przeprowadzenia transakcji.
Jej dokonanie bez złożenia wymaganego zawiadomienia lub pomimo sprzeciwu uprawnionego organu jest obarczone sankcją nieważności. Tego typu działanie może także wiązać się z pociągnięciem do odpowiedzialności karnej – zagrożenie karą pieniężną, która może w niektórych przypadkach wynosić maksymalnie 100.000.000,00 zł, oraz karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5.
Dodatkowy mechanizm kontroli wprowadzony wraz z wybuchem pandemii COVID-19
W 2020 roku ze względu na wybuch pandemii COVID-19 przepisy w zakresie kontroli inwestycji zagranicznych zostały uzupełnione o dodatkowy (funkcjonujący obok pierwotnego), tymczasowy mechanizm kontroli obowiązujący inwestorów spoza Unii Europejskiej/ Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju.
Początkowo nowy mechanizm miał być stosowany przez 24 miesiące, jednak w 2022 r., m.in. w związku z wybuchem wojny w Ukrainie, wydłużono go do 60 miesięcy, czyli do 24 lipca 2025 r.
Mechanizm ten dotyczy odrębnego, szerszego w stosunku do pierwotnego, katalogu podmiotów objętych ochroną. Są to m.in.:
- Spółki publiczne notowane w Polsce
- Podmioty posiadające mienie ujawnione w jednolitym wykazie obiektów, instalacji, urządzeń i usług wchodzących w skład infrastruktury krytycznej
- Podmioty opracowujące lub modyfikujące oprogramowanie do sterowania, zarządzania lub obsługi wybranych strategicznych i istotnych obszarów wymienionych w Ustawie
- Podmioty, które świadczą usługi gromadzenia lub przetwarzania danych w chmurze obliczeniowej
- Podmioty prowadzące działalność w wymienionych w Ustawie strategicznych sektorach takich jak energetyka, wydobywanie i produkcja paliw, telekomunikacja, bezpieczeństwo i zdrowie publiczne.
Wymienione wyżej jednostki podlegają ochronie pod warunkiem przekroczenia zawartych w ustawie progów przychodu ze sprzedaży towarów i usług – a kwestia ta każdorazowo wymaga weryfikacji przez podmioty przeprowadzające transakcje, bowiem w ramach nowego mechanizmu podmioty podlegające kontroli nie zostały enumeratywnie wymienione w treści przepisów.
Pomimo pewnych podobieństw (przykładowo w zakresie konieczności zawiadomienia właściwego organu o planowanej transakcji i możliwości zgłoszenia przez organ sprzeciwu wobec takiej transakcji), oba mechanizmy są odrębnie uregulowane, zwłaszcza w zakresie procedury składania zawiadomienia, zgłaszania sprzeciwu, a także konsekwencji dokonania transakcji bez wymaganego zawiadomienia lub pomimo zgłoszonego przez uprawniony organ sprzeciwu.
Okoliczności i kontekst zmian dokonanych ze skutkiem od 24 lipca 2025 r.
Nowelizacja przepisów Ustawy, która weszła w życie 24 lipca 2025 r., zniosła czasowe ograniczenie stosowania przepisów wprowadzonych wraz z wybuchem pandemii COVID-19, zatem dodatkowy mechanizm kontroli strategicznych inwestycji został utrzymany jako stały i bezterminowy.
Ponadto zmieniony został organ właściwy do dokonania zawiadomień w ramach drugiego mechanizmu.
Do tej pory był to Prezes UOKIK, a od 24 lipca 2025 r. jest to minister właściwy do spraw gospodarki. Do prowadzenia i zakończenia postępowań wszczętych i niezakończonych przed datą wejścia w życie Nowelizacji niezmiennie uprawniony pozostaje Prezes UOKIK.
Kolejną zmianą wprowadzoną w ramach Nowelizacji jest wyłączenie stosowania niektórych przepisów ustawy do nabycia przez Skarb Państwa, z wyjątkiem nabycia pośredniego. Do Skarbu Państwa nie ma zastosowania między innymi obowiązek zawiadamiania o planowanym zamiarze nabycia lub osiągnięcia istotnego uczestnictwa albo nabycia dominacji w podmiotach objętych ochroną na podstawie ustawy.
Wnioski i podsumowanie
Kluczowym skutkiem Nowelizacji jest usunięcie terminu wygaśnięcia mechanizmu kontroli niektórych inwestycji, wprowadzonego w czasie pandemii COVID-19 jako rozwiązania tymczasowego.
Przedmiotowy mechanizm ochrony został utrzymany bezterminowo, wskutek czego ustawa zawiera dwa równolegle funkcjonujące, odrębne mechanizmy ochrony. Pierwszy obejmuje wybrane i enumeratywnie wymienione w załączniku do rozporządzenia podmioty podlegające ochronie, działające w sektorach strategicznych, a drugi – inwestycje dokonywane przez podmioty spoza UE, EOG i OECD, w objęte ochroną podmioty strategiczne określone m.in. poprzez wskazanie przedmiotu działalności oraz minimalnego progu przychodu ze sprzedaży towarów i usług.
Nowelizacja może mieć duże znaczenie dla inwestycji dokonywanych w podmioty ze strategicznych sektorów, w szczególności może wydłużyć i skomplikować proces przeprowadzania transakcji, z uwagi na obowiązek dokonania zawiadomienia właściwego organu i oczekiwania na jego decyzję.
Warto podkreślić, że przesłanki możliwości złożenia przez właściwy organ sprzeciwu są w dużej mierze sformułowane w sposób otwarty, co skutkuje znaczną swobodą organu w zakresie podejmowanej decyzji o sprzeciwie wobec zamierzonej transakcji.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami
