UE w procesie transformacji klimatyczno-energetycznej
Unia Europejska w Europejskim Zielonym Ładzie[1] określiła długoterminowe cele i działania, które mają pchnąć unijną gospodarkę w kierunku neutralności klimatycznej poprzez dekarbonizację i elektryfikację opartą na inwestycjach w zakresie odnawialnych źródeł energii.
Po pięciu latach, w czasie których unijnych rynek wewnętrzny mierzył się z pandemicznymi ograniczeniami i kryzysem energetycznym, UE kontynuuje kierunek transformacji klimatyczno-energetycznej rozszerzając działania na sektor przemysłu w ramach Clean Industrial Deal[2]. Nastąpiła jednak znacząca rewizja unijnej polityki gospodarczej.
Raport Mario Draghi wskazuje[3] m.in., że wysokie ceny energii w UE hamują wzrost gospodarczy. Dodatkowo, strategiczne obszary, jak np. energetyka wymagają pilnego wdrożenia innowacyjnych narzędzi takich jak AI, podczas gdy produkcja technologii odnawialnych znajduje się poza UE.
Dlatego UE dąży do zintegrowania działań na rzecz osiągnięcia neutralności klimatycznej, pobudzając wzrost gospodarczy. Ma się to odbywać poprzez eliminowanie luki innowacyjnej, dekarbonizację i dywersyfikację[4].
Kluczowym elementem Kompasu konkurencyjności UE jest Pakt dla czystego przemysłu, który ma pozwolić na stworzenie atrakcyjnych warunków rozwoju przemysłu w UE.
Cele Clean Industrial Deal
Pakt dla czystego przemysłu stanowi odpowiedź UE na wysokie ceny energii elektrycznej i rosnącą przewagę technologiczną państw trzecich, które zagrażają konkurencyjności energochłonnych sektorów i czystych technologii w Europie.
W ramach działań na rzecz obniżenia cen energii KE planuje:
- Wdrożenie reformy rynku energii elektrycznej – Electricity Market Design – m.in. zastosowanie usług elastyczności może stanowić remedium na niską przepustowość sieci i odblokować pełny potencjał OZE
- Uproszczenie zasad pomocy państwa w zakresie wprowadzania OZE i dekarbonizacji przemysłu – do czerwca 2025 r. Komisja Europejska przyjmie stosowne zmiany;
- przyjęcie wytycznych w zakresie projektowania kontraktów różnicowych i ich łączenia z umowami PPA – do 2026 r.
- Przyjęcie wytycznych dotyczących promowania wynagrodzenia za elastyczność w umowach detalicznych zawieranych z odbiorcami przemysłowymi – do IV kw. 2025 r.
- Wydanie zaleceń dotyczących sposobu skutecznego obniżenia poziomów opodatkowania w sposób racjonalny pod względem kosztów w związku z przyjętym w dyrektywie w sprawie opodatkowania energii rozwiązaniem w zakresie obniżenia do zera opodatkowania energii elektrycznej w przypadku sektorów energochłonnych
- Wydanie zaleceń, wytycznych oraz wniosku prawodawczego dotyczących zharmonizowanego ustalania metod taryfikacji w odniesieniu do opłat sieciowych
W ramach działań na rzecz przyspieszenia wprowadzania i produkcji czystej energii KE planuje:
- Wydanie zaleceń i zainicjowanie dialogu wspierającego uproszczenie procedury administracyjnej dotyczącej wydawania pozwoleń na inwestycje w zakresie sieci, OZE i magazynów energii
- Zaproponowanie środków na rzecz rozwiązania problemów związanych z wydawaniem pozwoleń, które pozwolą na dekarbonizację przemysłu
- Wdrożenie zachęt na rzecz cyfryzacji postępowań administracyjnych
W ramach działań na rzecz prawidłowego funkcjonowania rynków gazu KE planuje:
- Wzmocnienie nadzoru regulacyjnego i współpracy organów regulacyjnych
- Powołanie grupy zadaniowej ds. rynków gazu, która ma kompleksowo kontrolować unijne rynki gazu ziemnego oraz, w razie potrzeby, podejmować działania, aby zapewnić ich optymalne funkcjonowanie i zapobiegać praktykom handlowym zakłócającym ustalanie cen rynkowych
W ramach działań na rzecz wzmocnienia konkurencyjności przemysłu KE planuje:
- Wprowadzenie kryteriów odporności i zrównoważonego rozwoju w celu wspierania podaży czystej europejskiej energii dla sektorów energochłonnych – takich jak np. czystość, odporność, obieg zamknięty, cyberbezpieczeństwo
- Przegląd regulacyjny zamówień publicznych – w 2026 r.
- Prace w zakresie uproszczenia i harmonizacji metod rozliczania emisji dwutlenku węgla
W ramach działań na rzecz upowszechniania zielonego i szarego wodoru KE planuje:
- Przyjęcie aktu delegowanego w sprawie zasad produkcji wodoru niskoemisyjnego, co ma zwiększyć pewność inwestorów – w I kw. 2025 r.
- Uruchomienie mechanizmu wsparcia wodoru w ramach Europejskiego Banku Wodoru – w II kw. 2025 r.
- Ogłoszenie trzeciego zaproszenia do składania wniosków w ramach Europejskiego Banku Wodoru z budżetem w wysokości do 1 mld EUR – w III kw. 2025 r.
Finansowanie transformacji czystego przemysłu
W ramach pierwszych działań Komisja Europejska planuje przeznaczyć 100 mld EUR na rozwój czystego przemysłu, w tym dodatkowe gwarancje w wysokości 1 mld EUR.
W dalszej kolejności zaproponuje utworzenie Banku Dekarbonizacji Przemysłu, którego budżet, w wysokości 100 mld EUR, będzie przeznaczony na finansowanie w oparciu o dostępne środki z Funduszu Innowacyjnego. Dodatkowe środki mają pochodzić z części systemu ETS i instrumentu InvestEU.
Jeszcze w tym roku ma zostać uruchomiona aukcja pilotażowa o wartości 1 mld EUR w dziedzinie dekarbonizacji kluczowych procesów przemysłowych w różnych sektorach gospodarki.
Wspierane będą także badania naukowe w zakresie czystych technologii. W ramach zaplanowanego na lata 2026–2027 programu „Horyzont Europa” Komisja Europejska przeznaczy w sumie ok. 600 mln EUR w celu wsparcia gotowych do wdrożenia projektów na rzecz zmniejszenia śladu węglowego i zwiększenia udziału energii z OZE.
Kluczowe zmiany prawne
Komisja Europejska zapowiada prace w zakresie przyjęcia aktu w sprawie surowców krytycznych i utworzenie unijnego centrum surowców krytycznych, które zajmie się wspólnymi zakupami surowców w imieniu zainteresowanych przedsiębiorstw i we współpracy z państwami członkowskimi. W 2026 r. Komisja Europejska zapowiada wydanie aktu w sprawie gospodarki o obiegu zamkniętym, który ma na celu umożliwienie swobodnego przepływu produktów o zamkniętym cyklu życia, surowców wtórnych i odpadów.
Podsumowując
Clean Industrial Deal stanowi kontynuację działań UE na rzecz osiągnięcia neutralności klimatycznej, przy jednoczesnym silnym pobudzeniu konkurencyjności gospodarki.
Intencją KE jest zniesienie ograniczeń regulacyjnych i administracyjnych na rzecz dekarbonizacji przemysłu i innowacyjnych technologii.
W krótkoterminowej perspektywie planowane jest zmobilizowanie 100 mld EUR na rozwój czystego przemysłu oraz dalsze wsparcie w ramach środków zaplanowanych w Wieloletnich Ramach Finansowych na transformację klimatyczno-energetyczną.
To niewątpliwie szansa dla inwestorów, którzy będą mogli skorzystać z preferencyjnych warunków prowadzenia działalności w zakresie czystych technologii w UE.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami
[1] Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, Europejski Zielony Ład (COM/2019/640 final)
[2] Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, Pakt dla czystego przemysłu: wspólny plan działania na rzecz konkurencyjności i dekarbonizacji (COM/2025/85 final)
[3] The Future of European Competitiveness, report
[4] Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, Kompas konkurencyjności dla UE (COM/2025/30 final)
